Pazar,9,Aralık,2018
Haberler
Buradasınız: Anasayfa » Geçmiş Yıllardan » Röportajlar » 2011 » 2011 – Çağdaş Göçerler

2011 – Çağdaş Göçerler

cagdagocerler

Bizim okulumuz Fethiye’nin Sal? Pazar?’na çok yak?nd?r. Burada her sal? Ege ve Akdeniz’in çe?itli yerlerinden gelen üretici ve esnaf, kendi el emeklerini, ürettikleri tazecik meyve ve sebzeleri dünyan?n dört bir yan?ndan gelen yabanc? konuklara ve bizlere sunar. Sal? Pazar?’n?n tela?? pazartesi ö?leden sonra ba?lar. Arabalar?n sesinden tezgah ve çad?r demirlerinin tak?rt?s?ndan okulumuzun sal? kom?ular?n?n geldi?ini anlar?z. Pazartesi okuldan ç?k??ta bir yandan tezgahlar kurulurken evleri gibi benimsedikleri üç dört metrekarelik alanda küçük tüplerinde çaylar?n? demlerler. Ak?am yeme?i için kad?nlar fasulye ay?klarken, esmer küçük elleriyle çocuklar?, çad?r iplerini direklere ba?lamaya çal???rlar. Sanki her hafta bize göre Sal? Pazar? de?il de Sal? Bayram? ya?an?r. Ak?amüstü ya arabalar?n içine ya da kald?r?mlar?n üstüne eski püskü yataklar serilir. Araban?n teybinde ac?kl? bir kad?n sesi “Yolumuz gurbete dü?tü , hazin hazin a?lar gönül” diye  sanki bizim bilmedi?imiz bir duygunun ?ark?s?n? söyler ve biz onlar? öylece b?rak?r evimize gideriz.

Ertesi sabah saat 8 gibi okula giderken bakar?z ki ak?amdan serilen yataklar?n yerini all?-ye?illi, incikli-boncuklu tezgahlar alm??t?r. Uykulu gözlerle çocuklar pazar?n çevresindeki çe?melerde yüzlerini y?kar ve bir anonsla bütün pazarc?lar tezgahlar?n?n önünde dizilirler ve ellerini o günün bereketi için açarak tanr?ya dua ederler.Belki de en güzel yeri duan?n ?u bölümüdür : “Az verip bezdirme, çok verip azd?rma” Bir pazarc?n?n dedi?ine göre, bu dua yap?lmadan “dünyan?n en paral? adam?”  gelse de sat?? yap?lmazm??

Onlar ça??m?z?n göçerleri. Biz böyle görüyoruz ama her gittikleri yerde kim bilir ne sorunlar?, ne dostluklar?, ne ekmek kavgalar? ya?anmaktad?r. Bunun için onlarla konu?tuk , söyle?tik.

Önce her Sal? ders i?lerken sesini duydu?umuz ve her seferinde sipsisiyle “Happy Birthday to You” melodisi çalan Bahri Amca’n?n yan?na u?ruyoruz.

-Hay?rl? i?ler, kolay gelsin. Be? dakikan?z? bize ay?r?r m?s?n?z?

-Buyurun çocuklar.

-Bize kendinizi tan?t?r m?s?n?z?

– Ad?m Bahri ??LEK. 62 ya??nday?m. 27 senedir müzik i?iyle u?ra??yorum. Fethiye`nin içinde bir de dükkan?m var.

-??ler nas?l?

-Yaz sezonunun gelmesiyle turistlerin ilgisi artt? tabi. Hediyelik olarak sipsi yo?un ilgi görüyor.

-Turistler iyi para b?rak?yor mu peki?

-Eskiden daha iyiydi. Ma?allah ?imdi bizden beterler. Ya bizden ö?reniyorlar ya da tur rehberlerinden. Neredeyse zarar?na alacaklar.

-Sipsilerinizi kendiniz mi yap?yorsunuz?

-Evet.

-Nas?l yap?yorsunuz peki, biraz bilgi verir misiniz?

-Ya ben bunlar? 15-20 santim uzunlu?undaki karg?lardan yap?yorum. Yap?m? çok zor olmuyor.Bu alet buran?n çalg?s? biliyorsunuz. Ufac?k bi ?eydir ama sesi pazar? kaplar.

-Neden sürekli “Happy Birthday to You” ?ark?s?n? çal?yorsunuz?

-Bütün yabanc?lar biliyor. Ufak, sar? sar? çocuklar bile bu sese ko?up geliyorlar.

-Siz gayet mutlu görünüyorsunuz hiç sorununuz yok mu?

-Pazarc?n?n sorunu biter mi? Fakat Allah’a ?ükür zab?tayla, esnaf arkada?larla bir sorunumuz yok. Tek sorun ekmek paras?.

Sorular?m?z burada son buluyor ve “Kolay gelsin” diyerek Bahri Amca’m?z?n yan?ndan ayr?l?yoruz.

Bir sonraki dura??m?z dantel satan biz tezgah oluyor.

-Kolay gelsin. Size birkaç soru sorabilir miyiz?

-Sa? olun, tabi buyurun .

-Kendinizi tan?t?r m?s?n?z?

-?smim Sevgil TOY. 47 ya??nda 5 senelik esnaf?m. Baba mesle?imi devam ettiriyorum. Önceleri mefru?at üzerine kuruluydu tezgah?m?z daha sonra dantele çevirdim.

-Baban?z?n zaman?yla ?imdi bir fark var m??

-Olma m?,var tabi.Eskiden daha karl?yd? bu i?ler.Eskiden Türkler pazarl?k yapard? ?imdi turistler. Hiç olmazsa Türkler mal?n de?erini az çok bilir ?srar etmezlerdi.Bunlar öyle de?il.?lle de   kuru? bile olsa indireceksin.Ama biz al??t?rd?k bunlar?.

-Dantelleriniz el i?i mi fabrikasyon mu?

-Tamamen el i?idir. Mefru?attan dantele geçmemizin bir nedeni de asl?nda bu. Mü?teri art?k do?al ürünlere yöneliyor.

-Turistlerin el i?ine ilgisi nas?l?

-Turistler do?al ?eylere büyük ilgi gösteriyor. Özellikle danteller büyük ilgi görüyor.

-Dantelleri kendiniz mi yap?yorsunuz?

-Bir k?sm?n? ben ve k?z karde?im yap?yoruz. Bir bölümünü de bu i?i yapan ev han?mlara yapt?r?yoruz..

-??leriniz nas?l gidiyor?

-Yaz sezonunun aç?lmas?yla tabi ki daha iyiye gidiyor.

-Zab?tayla ya?ad???n?z sorunlar?n?z oluyor mu?

-Arada s?n?r sorunu ya?asak da genel olarak pek bir problemimiz yok.

-Peki. Çok te?ekkür ederiz. Kolay gelsin.

-Sa? olun çocuklar.

?imdide pazar?m?z?n en kö?esindeki çanta tezgah?na gidiyoruz.

-Merhaba, Size birkaç soru sorabilir miyiz ?

-Tabi buyurun.

-Kendinizi tan?t?r m?s?n?z?

-?smim Hanife DÜNDAR. 43 ya??nday?m. 15 senelik esnaf?m.Çanta i?iyle ba?lad?m. 5 senedir de ek olarak çiçek sat?yorum.

-Hangi pazarlara gidiyorsunuz?

-Sal? Pazar? ve Günlükba?? Pazar?’na gidiyorum.

-Tezgah kendinizin mi?

-Evet bana ait. E?imle beraber i?letiyoruz.

-??leriniz nas?l gidiyor ?

-Mü?terilerin çantaya yo?un bir ilgisi var. Özellikle de turist oldukça ilgili durumda.

-Kom?uluk ili?kileriniz nas?l?

-Ko?umlar?mdan oldukça memnunum. Birbirimizin ne ihtiyac? olursa hemen yard?m?m?za ko?ar?z. Kom?umuz bir pazar gelmesek hemen arar. Biz de onlar? arar sorar?z.

-Zab?tayla sorun ya??yor musunuz?

-Hay?r . Hiçbir soru ya?am?yoruz. Gayet iyi gidiyor. Çok te?ekkür ederiz. Sa? olun. Hay?rl? i?ler.

– Ben te?ekkür ederim , iyi günler.

?imdi de erkek giysileri satan bir tezgaha yakla??yoruz. Selamla?madan sonra bize kendini tan?t?yor.

Ad? Ramazan BAYDAR’m??. 43 ya??nda, 17 senelik esnafm??. “ Nas?l gidiyor” diye soruyoruz. “?dare ediyoruz i?te , ekmek paras?” diyor.

-Sadece Sal? Pazar?’na m? ç?k?yorsunuz?

-Sadece buras? olsa ac?m?zdan ölürüz ya. Ka?, Kalkan, Dalyan ve Göcek`te de tezgah aç?yoruz.  Daha önce çar??da dükkan?m vard?. ??i büyütelim dedik, olmay?nca ald?m mallar? pazara ç?kt?m. Önceleri bayan giyim de sat?yordum . Fakat ?imdi sadece erkek giyim sat?yorum.

-Neden?

-Karde?im, kad?nlar?n kahr? çekilmiyor. Tezgah?n üzerinde cüzdan?n? unutur, biri al?r gider sorumlu biz oluruz. Kimisi çocu?unu unutur. Bugün ald???n? yar?n be?enmez , ertesi sal? de?i?tirmeye getirir. Çok ufaklarlar , üçü be?i ararlar.Allah eksik etmesin ama  kah?rlar? çekilmez. Erkeklerde öyle bir ?ey yok Adama ne göstersen be?eniyor ve hesab?n? yapmadan al?yor.

-Bir sorununuz var m??

-Arada s?rada zab?tayla s?n?r ta?mas? yüzünden tart???yoruz ama hallediliyor.

Hay?rl? i?ler dileyip dükkandan ayr?l?yoruz.

Biraz daha iç kesimlere ilerledi?imizde dikkatimizi bir gümü? tezgah? çekiyor ve yakla??yoruz.

-Merhaba , kolay gelsin.

-Eyvallah çocuklar. Buyurun.

-Birkaç soru sormak istiyoruz. Kendinizi tan?t?z m?s?n?z ?

-Ad?m R?za. ( Nedense soyad?n? vermek istemedi ). 43 ya??nday?m. 7 senedir pazarda tezgah aç?yorum .

-Bu tezgah d???nda ba?ka yerlere de gidiyor musunuz?

-Bir de Kalkan’a gidiyorum. Onun haricinde Fethiye’de dükkan?m var.

-Mü?teri profilinizi anlat?r m?s?n?z?

-Neyi? Anlamad?m.

-Yani genellikle kimler al?? veri? ediyor sizden?

-Genellikle turist ilgi gösteriyor. Ama arada yerli de merak ediyor .

-Gündemdeki dizi oyuncular?n?n kulland??? tak?lardan getirtmeyi dü?ünüyor musunuz ?

-Tam olarak bir kesinli?i yok ama bulabilirsem haftaya Hürrem’in tak?lar?na da tezgah?mda yer verece?im.Belki yerli mü?teri al?r.

-Pekala, te?ekkür ederiz. Hay?rl? i?ler.
-Sa? olun Çocuklar .

Pazar?n d???na do?ru yürürken bir gözlük tezgah?na rastlad?k. Yakla??yoruz ve soruyoruz.

-?yi günler amca , bize kendinizi tan?t?r m?s?n?z?

-Tabiki. ?smim Naim. 56 ya??nday?m. 12 y?ld?r esnafl?k yap?yorum.

-Fethiyeli misiniz?

-Hay?r de?ilim. Fakat 8 senedir burada ya??yorum.

-Fethiye haricinde yak?n civardaki pazarlara da gidiyor musunuz?

-Evet, Fethiye haricinde Ka?, Kalkan, Göcek gibi yak?n civardaki pazarlarda da tezgah aç?yorum.

-??leriniz nas?l gidiyor?

-Sadece yaz sezonunda tezgah aç?yorum. Çünkü daha çok yabanc? turist ilgi gösteriyor.

-Kom?ular?n?zla ili?kileriniz nas?l?

-Asl?na bakarsan?z pazar?n arka taraf?nda tezgah açt???m için ili?ki kuracak bir kom?um pek yok.Ama var olanlarla ili?kimiz çok iyidir. Hastal?kta sa?l?kta birbirimizin tezgah?na bakar?z.

-Yeme-içmeyi nas?l yap?yorsunuz?

-Tezgah?n alt?nda küçük tüpümüz var. Ö?le yeme?imizi kendimiz tüpte yap?yoruz. Arada çay da demliyoruz. Rahat?m?z yerinde çok ?ükür.

“Te?ekkür ederiz Naim Amca. Kolay gelsin” diyerek tezgahtan uzakla??yoruz.

Arkam?zdan, bunlar da kim acaba, diye bakarlarken ba?ka bir tezgaha yakla??yoruz.

-Kolay gelsin, ilçemizde yap?lan röportaj yar??mas?na haz?rlan?yoruz. Birkaç soru sorabilir miyiz?

-Tabi çocuklar, buyurun.

-Bize kendinizi tan?t?r m?s?n?z?

-?smim Fatma KUSÇU. 46 ya??nday?m , 15 y?ll?k esnaf?m.

-Fethiye hariç ba?ka pazarlara gidiyor musunuz?

-Hay?r gitmiyorum ama çar?? içinde kendime ait bir mefru?at dükkan?m var.

-Mallar?n?z? nereden temin ediyorsunuz peki?

-Ana merkezimiz ?stanbul . Mal almaya genelde oraya gidiyoruz fakat ara sezonlarda Bursa, Denizli gibi yerlerden de mal ald???m?z oluyor.

-Turistlerle aran?z nas?l?

-Turist çok pazarl?kç?. Verdi?imiz fiyatlar zaten geli? fiyat?na çok yak?n. Ama onlar inatla pazarl?k etmeye çal???yorlar. Bu da kaliteyi oldukça dü?ürüyor.

-Kom?ular?n?zla aran?z nas?l?

-Gayet iyi. Her Sal? Pazar duas?ndan sonra hep beraber kahvalt? yap?yoruz. Ö?le yemeklerini de evden getirdi?imizden topla??p yeme?imizi yiyoruz. Buras? ayr? bir dünyad?r..

-Ne kadar güzel. Peki, esnaf-mü?teri ili?kiniz nas?l?

-Asl?nda iyi fakat mü?teri pazarc?ya ma?azadaki davrand???ndan farkl? davran?yor. Ayn? mal? sat?yoruz ama pazarda bir havaya giriyorlar. Az üstten bak?yorlar sanki, zaten pazardan al?yoruz der gibi. Halbuki ayn? mal, bizde ayn? esnaf?z.

-Peki sa? olun Fatma Han?m. ?yi günler, kolay gelsin

-Sa? olun çocuklar , iyi günler.

Buradan da ayr?ld?ktan sonra pazar?n içinde gezmeye ba?l?yoruz. Gözümüze de?i?ik hediyelik e?yalar satan bir tezgah çarp?yor. Yakla??p tezgahdaki mallar? incelemeye ba?l?yoruz. Derken:

-Buyurun gençler, ne bakm??t?n?z?

-Kolay gelsin. Biz ilçemizde yap?lan bir röportaj yar??mas?na haz?rlan?yoruz. Size birkaç soru sorabilir miyiz?

-Tabi buyurun gençler.

-Bize kendinizi tan?t?r m?s?n?z?

-?smim Ali TÜRKMEN. Emekli ö?retmenim. Emekli maa?? yetmedi?i için haziran ay?ndan beri e?imle birlikte bu i?le u?ra??yoruz.

Ya??n? soruyoruz. “ Kaç gösteriyorum” diyor. Uzun u?ra?lardan sonra ya??n? söyletmeyi ba?ar?yoruz: 52.

-Pazarda herkes tekstil ürünleri satarken siz neden hediyelik e?yay? tercih ettiniz ?

– Giyimin mü?terisi sorunlu. Danteldir , el i?idir desen yapmay? bilmem. Genelde ö?retmen ö?retmenlikten ba?ka bir ?ey bilmez. Eskiden Köy Enstitülerinde her türlü el zanaat? ö?retilirmi?. Ben ö?retmen okulu mezunuyum. Onun için kendimiz bir ?ey yapm?yoruz. En iyisi böyle bir ?ey yapal?m dedik.

Tezgaha göz atarken kurmal? küçük bir gramafon dikkatimizi çekiyor ve soruyoruz.

-Çal???yor mu bu ?

-Çal???yor tabi , diyor ve dü?mesini çeviriyor.

Ç?kan sesin güzelli?ine ?a??r?yoruz. Gerçekten de net ç?k?yor sesi. Bir süre dinliyoruz. Ali Hoca mü?terisiyle ilgilenirken izin isteyerek oradan ayr?l?yoruz.

Son olarak randevu ald???m?z Pazarc?lar Odas? Ba?kan? Ahmet KORKMAZ’?n yan?na gidiyoruz. Ahmet Bey’i sahibi oldu?u börekçide yemek yerken ziyaret ediyoruz.

-Afiyet olsun , Ahmet Bey.

-Sa? olun çocuklar, buyurun.

-Foto?raf?n?z? çekebilir miyiz?

-Tabi çocuklar. ?öyle manzaras? güzel bir yere gidelim, deyip kanaldan tarafa oturuyor.

-Kravat?m da yok ama idare edelim art?k.

Ahmet Bey’in foto?raf?n? çektikten sonra kendisine birkaç soru yöneltiyoruz.

-Buras? çok tan?nm?? bir pazar. Bu kadar tan?nman?z? neye borçlusunuz?

-Bizim pazar?m?z temiz ve düzenlidir. Bu turistlerin, Fethiye’de ya?ayan yabanc?lar?n ve yerli halk?n ho?una gidiyordu. K?sa zamanda bu nedenle tan?nd?. Her gelen-giden pazar?m?z?n ucuzlu?unu , temizli?ini gitti?i yerlerde anlatt?. Böylece Sal? Pazar?’n? dünya tan?d?. Ama bu iyi mi oldu , kötü mü oldu valla bilmiyorum. Önce turlar ak?n etti. Bunu f?rsat bilen tur rehberleri pazarc?y? sömürmeye ba?lad?. Sonra ?ehir içinde burnumuzun dibinde aç?lan bu süpermarketler özellikle Pazar esnaf?n? peri?an etti. Bir süre sonra turist de de?i?ti. Çok ucuzcu turist gelmeye ba?lad?. Amir , memur tak?m? sebze pazar?n? ayakta tutuyor ancak giyim çok sakat . Turist mal? neredeyse bedava alacak.

-Buraya bir gün önceden, uzaktan gelen, pazarc?lar?m?z var. Onlar nerede kal?r , ne yer ne içerler ?

-Baz? ?eylerden biz de memnun de?iliz. Kald?r?mlarda yatanlar oluyor. Ee .., bunlar?n ihtiyaçlar? oluyor. Çoluk çocu?uyla gelince tabi rezil oluyorlar. Asl?nda sabah erkenden gelmeleri laz?m ama o ak?amlar?n da ayr? bir güzelli?i var herhalde. Yaz?n gece geç saatlere kadar otururlar, sohbet ederler. D??ardan geldikleri için Fethiye’yi gezerler.Pazar kom?ulu?u ev kom?ulu?u gibi bir ?eydir. Belki ev kom?ulu?undan bile önemlidir.Çünkü pazarc? Fethiye’nin içinde bile olsa eve geç vakit var?r. Ev kom?usundan çok bunlarla ha??r ne?ir olur. Birbirlerine tezgahlar?n?, paralar?n? emanet edip giderler.

-Bu arada hep genel sorunlar? konu?tuk. Sizin i?leriniz nas?l?

-Biz yiyecek-içecek sektöründeyiz. Durumumuz giyime göre biraz daha iyi. Ben iki pazara ç?k?yorum. Allah bereket versin, idare ediyoruz. Biz ailecek buraday?z. K?z?m, o?lum, ben, han?m. Geçinip gidiyoruz.Bir aynadan da yönetim kurulumuzla birlikte esnaf arkada?lar?m?z?n dertlerine çözüm bulmaya çal???yoruz.

Her ?ey için te?ekkür ederek oradan ayr?l?yoruz.

 

Pazardan yava? yava? ayr?l?yoruz art?k. Arkam?zda kokoreç kokular?, ba?r??lar, sipsici Bahri Amca’m?z?n hep duydu?umuz “Happy Birthday to You” melodisini,çocuk a?lamalar?n? ve pazarl?klar? b?rakarak okulumuza dönüyoruz.

 

Gelecek sal? yine ayn? tela? burada ya?anacak. Yine, arabas? ile gelecek günümüzün göçerleri. Hayatlar?na, dostluklar?na,  kald?r?mlarda pi?en yemeklerine kom?usunun gönderdi?i plastik bardaktaki demli çaylara ve bu ba??r?? ça??r??a devam edecekler. Sal? günleri burada,di?er gün ba?ka bir yerde ve daha ba?ka yerlerde…

Cevapla